Laat ik je wat vertellen over de honingbes. Een van onze favoriete bessenstruiken in onze eetbare tuin. En een plant die altijd terug te vinden is in mijn ontwerpen. Reken maar dat we nu volop aan het oogsten zijn!
In een serie artikelen vertel ik je graag wat meer over hoe je permacultuur kunt gebruiken in het dagelijkse leven. Zo kun je je eigen groenten telen, je verpakkingen minimaliseren of voornamelijk tweedehands spullen kopen, maar je kunt ook oogsten uit de natuur.
Square foot gardening – wat als voedsel telen makkelijker kan? Veel mensen dromen van een eigen moestuin, maar vinden het in de praktijk behoorlijk lastig. Je eigen voedsel telen is ook lastig: onkruid, plagen, weinig tijd, tegenvallende oogst… Wat als moestuinieren makkelijker kan? Square foot gardening biedt namelijk een eenvoudige, overzichtelijke en efficiënte manier van telen die in vrijwel elke tuin werkt. Wij telen hier al jaren volgens deze methode, en het heeft ons enorm geholpen, zelfs in een grote tuin. In dit artikel lees je hoe square foot gardening werkt, waarom het werkt en hoe jij meteen kunt starten met behulp van deze handige DIY ontwerpen voor je moestuinbedden. Wat is square foot gardening? ‘Square foot gardening’ is een slimme en duurzame manier van tuinieren, waarmee je ruimte en tijd bespaart. Het idee is simpel: je verdeelt je (verhoogde) moestuinbedden in vakken van 30 x 30 cm (één ‘square foot’). In elk vak plant je groenten, kruiden, bloemen en fruit, vaak veel dichter bij elkaar dan in een traditioneel moestuinbed. Voorbeelden: Een tomaat neemt één vak in beslag. Spinazie groeit met vier in één vak. Radijs past zelfs met zestien in één vak. Op deze manier kun je op een klein oppervlak heel efficiënt tuinieren, met minder onderhoud en een hogere opbrengst. Hoe werkt square foot gardening? Om moestuinieren overzichtelijk en eenvoudig te houden, gebruikt square foot gardening vaste afmetingen voor de moestuinbedden. Elk bed is 120 cm breed, omdat dat voor de meeste mensen de ideale breedte is om overal goed bij te kunnen. Standaardafmetingen van de moestuinbedden De afmetingen van de moestuinbedden zijn vaak: 120 x 120 cm (4 x 4 vakken) 120 x 180 cm (4 x 6 vakken) 120 x 240 cm (4 x 8 vakken) In principe kun je de lengte van je bakken helemaal zelf bepalen, zolang er maar volledige vakken van 30 x 30 cm in passen. De breedte blijft altijd 120 cm. Hoeveel planten per vak? Afhankelijk van de grootte van de plant die je wilt kweken, plant je in elkvak (30 x 30 cm): 1 plant (bijv. tomaat, broccoli) 4 planten (bijv. sla, spinazie) 9 planten (bijv. bietjes) 16 planten (bijv. radijs) De voordelen van square foot gardening Nu je weet hoe square foot gardening werkt, laat ik je graag de voordelen zien. Het telen in verhoogde moestuinbakken en het toepassen van square foot gardening maakt moestuinieren namelijk zoveel leuker en makkelijker! 1. Losse grond: Vanwege de afmetingen van de bedden (1,20 breed) kun je overal makkelijk bij en hoef je niet over de bedden te lopen. Zo blijft de aarde los. Dit scheelt je tijd en moeite, omdat je de grond niet steeds hoeft om te spitten. 2. Minder onkruid: Je gewassen groeien dicht bij elkaar en bedekken zo de bodem. Dit geeft onkruid minder kans. 3. Water besparen: Losse grond en mulch houden water vast, dus je hoeft minder vaak water te geven. Met mulchen bedek je de aarde, bijvoorbeeld met stro, hooi, compost, bladeren of houtsnippers. 4. Geen pesticiden: Pesticiden zijn niet nodig omdat je met square foot gardening gemakkelijk combinatieteelt kunt toepassen. Combinatieteelt werkt namelijk erg goed in een kleine ruimte. 5. Gezondere planten: Dankzij de verschillende gewassen hebben ziektes minder kans om zich te verspreiden. Moestuinbedden met andere afmetingen Hoewel square foot gardening werkt met moestuinbedden die vaak standaard maten hebben, namelijk 120 cm breed en 120, 180 of 240 cm lang, kun je deze methode ook toepassen in moestuinbedden met andere maten. Hebben jouw bakken andere afmetingen, dan kun je ervoor kiezen om vakken weg te laten of kleinere vakken te gebruiken. Eén vak is dan geen 30 x 30 cm, maar bijvoorbeeld 25 x 25 cm. Zo kun je in een moestuinbed van 100 cm breed toch 4 vakken aanhouden. Als je kleinere vakken gebruikt, pas dan ook de plantdichtheid aan: plant bijvoorbeeld 12 radijsjes in plaats van 16 oogst eerder om ruimte te maken voor andere gewassen kies compacte rassen Zo werkt square foot gardening in elk type tuin. In een smalle stadstuin, op een balkon en in grote tuinen en voedselbossen. Conclusie Square foot gardening laat zien dat voedsel telen makkelijker kan. Door te werken met overzichtelijke vakken, verhoogde bakken en combinatieteelt kun je met minder moeite meer oogsten. Zelfs in een grote tuin is het een hele goede manier om je eigen fruit, groenten en kruiden te telen. Wil je nu meteen aan de slag, maar weet je niet waar je moet beginnen? Om je te helpen heb ik een serie ontwerpen voor je moestuinbedden ontworpen. Elk ontwerp is gericht op een specifieke groente of vrucht, in combinatie met andere gewassen, en helpt je om gezondere gewassen te telen op een makkelijkere manier. Zo kun je direct beginnen met square foot gardening en leer je tegelijkertijd meer over permacultuur en combinatieteelt — ook als je nog weinig ervaring hebt met tuinieren. Dit delen:
Waar alles groeit: Marith Buijs over eetbare tuinen en Sol Solide Permacultuur Dit artikel is geschreven door Bryant Abath van Support by ReportLees het originele artikel hier We hebben recht op gezond voedsel. Niet als luxe, maar als basisvoorwaarde voor een goed leven. Vanuit die overtuiging werkt Marith Buijs, oprichter van Sol Solide Permacultuur, elke dag aan eetbare landschappen: tuinen, balkons, voedselbossen en parken die mensen voeden en verbinden met de natuur. Ze is filosofe, moeder en ontwerper, iemand die haar liefde voor eetbare planten, de bodem en biodiversiteit tastbaar maakt voor anderen. “Laten we samen meer voedsel telen,” zegt ze zonder omwegen, “overal.” Wortels in de teelt, vleugels in de wereld Marith groeide op in een familie van tuinders en kwekers. “Mijn vader is kweker en mijn opa’s waren dat ook. Mijn opa’s hadden daarnaast ook een moestuin. Ik ben dus van jongs af aan opgegroeid met de wonderlijke wereld van groeiende planten.” Die vanzelfsprekende nabijheid van groei liet haar nooit meer los. “Nu woon ik in Frankrijk, vlak bij Dijon, maar ik ben geboren in Nederland, in Aalsmeer. Ik heb tot mijn 22e in Nederland gewoond, daarna zo’n acht jaar in Antwerpen. Wie haar nu bezoekt in het heuvelland bij Dijon, treft een landschap waarin overal voedsel groeit, en water nooit ver weg is. Het dorp waar ze woont ligt niet ver van een meer. Het land tussen het meer en het dorp ligt en in een overstromingsgebied; een plek waar overvloed en terughoudendheid elkaar afwisselen. Precies daar ontstond het besef dat een eetbaar ecosysteem niet alleen mooi is, maar ook veerkracht geeft. “Omdat dit land in een overstromingsgebied ligt, mogen hier geen huizen worden gebouwd. Tuinieren mag wel, daarom vind je hier vele soorten tuinen. Ook wij hebben hier onze permacultuurtuin. Het tomatenplantje in de vensterbank Het begon niet met een hectare land of een groot plan, maar met iets kleins en herkenbaars: een tomatenplantje. “Zelf kweek ik mijn eigen planten sinds een jaar of twaalf. Dat begon met een klein tomatenplantje in de vensterbank. Van daaruit groeide het uit tot een permacultuurtuin.” Uit nieuwsgierigheid zocht ze online naar combinatieteelt: welke planten helpen elkaar, hoe bouw je natuurlijke weerstand op en hoe hoef ik geen mest en pesticiden te gebruiken? De logische volgende stap was permacultuur; eerst autodidactisch, later via een formele opleiding. “Tijdens het proces van groenten en fruit kweken ben ik gaan zoeken naar combinatieteelt. Daardoor kwam ik bij permacultuur terecht. Dat heb ik een tijd zelf gestudeerd en in 2021, net na de geboorte van mijn dochter, ben ik begonnen met een permacultuur ontwerp cursus (PDC). Bij Geoff Lawton, een Australische permacultuurontwerper. Bij hem heb ik mijn certificaat gehaald.” Die periode viel samen met het vinden van een stuk land nabij Dijon. Theorie en praktijk kwamen perfect samen. “In dat jaar, toen ik mijn certificaat had gehaald, vonden we hier een stuk land. Toen kon ik alles wat ik had geleerd toepassen en ben ik ook begonnen met ontwerpen voor anderen.” Eén van de handige kant-en-klare ontwerpen die Marith aanbiedt. Groot denken, liefdevol uitvoeren Wie “tuin” zegt, denkt al snel aan een rij tegels en een border. In Mariths Franse vallei heeft “tuin” een veel ruimere betekenis. Alle tuinen in het overstromingsgebied verschillen van grootte, van 100m2 tot vaak wel een paar duizend vierkante meter. In al die tuinen groeien groenten, fruit- en notenbomen. Van de bomen van de plaatselijke kwekerij, maar ook van de bomen langs de weg, kan iedereen plukken. Eigenlijk woon ik hier dus in een klein eetbaar paradijs.” Die schaal leert iets belangrijks: een eetbaar landschap is niet alleen weggelegd voor het platteland. Het kan net zo goed in steden en dorpen. Daar ziet Marith kansen die iedereen meteen begrijpt.“Langs wegen zie je vaak lindebomen of kastanjebomen. Prachtige bomen, maar als je die (waar het kan) zou vervangen of aanvullen met fruitbomen, maak je al een groot verschil.” En het blijft niet bij bomen. In permacultuur werken planten in lagen en gilden: bodembedekkers, kruiden, fruitstruiken en bomen versterken elkaar. Zo ontstaat gezondheid van onderop. “In permacultuur werken we met groepen planten die elkaar helpen. Rondom een fruitboom zet je bijvoorbeeld knoflook, rozemarijn, munt en andere kruiden, omdat ze elkaar ondersteunen en de gezondheid van de boom verbeteren. Als je rond alle bomen in de straat kruiden plant, maar ook fruitstruiken, zet je echt een stap vooruit naar overal eetbare planten. Je kunt dit ook toepassen in bossen en parken. Ik ben ervan overtuigd dat met een goed ontwerp veel parken zo een deel van de voedingsbehoefte in de buurt kunnen dragen.” De signatuur van Sol Solide Permacultuur Sol Solide Permacultuur ontwerpt eetbare tuinen en voedselbossen, geeft advies en begeleidt de uitvoering. Het werk varieert van stadstuinen en balkons tot grotere landschappen. Elk ontwerp is maatwerk: afgestemd op bodem, water, zon, wind, gebruik en de droom van de eigenaar. “Waar je ook woont,” benadrukt Marith, “ik help je graag om van je plek een gezonde, eetbare omgeving te maken.” Projecten laten zien hoe dat eruitziet: weelderige moestuinen, eetbare achtertuinen, plekken die laten voelen wat er mogelijk is als je begint met een goed ontwerp en geduldige uitvoering. Naast ontwerp en begeleiding deelt ze haar kennis ook in praktische kant-en-klare ontwerpen: inclusief een uitgewerkt ontwerp voor een moestuinbed, handige plantencombinaties, een plantengids vol tips, een zaaikalender en een boodschappenlijstje. Handzaam voor wie vandaag wil beginnen en gaandeweg meer wil leren over permacultuur. Wat Sol Solide Permacultuur zo bijzonder maakt? De combinatie van filosofische helderheid en tuindershanden. De vraag “hoe hoort een mens te leven?” krijgt bij Marith een heel tastbaar antwoord: door in relatie te staan met de plek waar je woont; de bodem te voeden, water vast te houden, schaduw en wind te lezen, en vervolgens mensen uit te nodigen om te oogsten. “Ik droom van een wereld waarin iedereen de mogelijkheid heeft om zijn eigen voedsel te telen. Voor zichzelf, voor z’n familie, voor elkaar. In tuinen, op balkons, in gemeenschappelijke parken en plantsoenen.” Die droom klinkt idealistisch, maar haar aanpak
Permacultuur: wat is dat eigenlijk? Permacultuur is een breed en veelomvattend begrip dat gelukkig steeds populairder wordt. En dat is niet zonder reden. Permacultuur biedt ons namelijk een duurzame manier om ons leven te organiseren, van hoe we voedsel verbouwen tot hoe we wonen, en alles daartussenin. Op een manier die goed is voor de aarde en haar bewoners, en waarin we eerlijk delen wat we hebben. Een inspirerende manier ook, waar steeds meer behoefte naar lijkt te zijn. Maar permacultuur is een breed en veelomvattend begrip dat niet altijd makkelijk is om te begrijpen. Ook omdat permacultuur toepasbaar is op vele verschillende manieren. Dus, wat is permacultuur nu eigenlijk? Permanente landbouw Permacultuur ontstond begin jaren ’70 en werd ontwikkeld door Bill Mollison en David Holmgren, aan de universiteit van Tasmanië, Australië. De term is een combinatie van de woorden ‘permanente landbouw’ en ‘permanente cultuur’. Permacultuur ontstond als antwoord op de vele problemen die monocultuur in de landbouw met zich meebrengt, zoals ziektes en het gebruik van fossiele brandstoffen. In eerste instantie is permacultuur een ontwerpmethode gericht op duurzame voedselproducerende systemen. Een systeem is duurzaam wanneer het meer energie opslaat dan het verbruikt. Het doel is om deze systemen te laten werken als natuurlijke, stabiele en veerkrachtige ecosystemen. Zo ontstaat er een harmonieuze samenwerking tussen mens en natuur, waarbij op een natuurvriendelijke manier wordt voorzien in voedsel, energie, onderdak en andere behoeften. Vandaag is permacultuur naast een manier van duurzaam ontwerpen, ook een levensstijl en een wereldwijd netwerk Hoe dat precies werkt? Permacultuur is gebaseerd op drie ethische principes die de basis vormen voor elk ontwerp en elke toepassing. De drie ethische principes van permacultuur Permacultuur is gebaseerd op deze drie kernprincipes: Zorg voor de aarde: Draag zorg voor alles wat leeft en leven mogelijk maakt: bodem, water, lucht, planten en dieren. Bescherm en herstel natuurlijke systemen, zodat de aarde gezond blijft en toekomstige generaties ervan kunnen profiteren. Zorg voor de mens: Voorzie in de basisbehoeften, zoals voedsel, onderdak, welzijn en gemeenschap, op een duurzame en rechtvaardige manier. Zorg voor de mens begint met de zorg voor onszelf. Pas als we goed voor onszelf zorgen, kunnen we goed voor anderen zorgen. Eerlijk delen: Verdeel de overvloed, ga verantwoordelijk om met hulpbronnen en beperk consumptie, zodat er genoeg is voor iedereen en verspilling wordt geminimaliseerd. Conclusie Met behulp van haar drie ethische principes helpt permacultuur ons om samen te werken met de natuur in plaats van ertegen, met als doel een gezonde, veerkrachtige en duurzame leefomgeving te creëren. Je kunt deze principes op vele manieren toepassen. Als gecertificeerd permacultuurontwerper kan ik je daarbij helpen. Met Sol Solide Permacultuur ontwerp ik eetbare tuinen en geef ik advies. Of je nu van een ecologische moestuin droomt, je leven anders wilt inrichten, of een andere baan zoekt. Elke stap draagt bij aan een duurzamere wereld. Dit delen:
Combinatieteelt: de natuur doet het werk Elke tuin is een levendig, biodivers ecosysteem waarin alles met elkaar in verbinding staat. Planten spelen hier een cruciale rol: ze beïnvloeden elkaar en hun omgeving op verschillende manieren. Sommige planten versterken elkaar, terwijl anderen elkaar juist belemmeren. Door planten te combineren die elkaar positief beïnvloeden, kun je het ecosysteem in je tuin verbeteren. Dit principe heet combinatieteelt. Wat is combinatieteelt? Combinatieteelt houdt in dat je verschillende soorten groenten, kruiden, bloemen, struiken en bomen samen plant, zodat ze elkaar kunnen ondersteunen en aanvullen. Deze samenwerking tussen planten heeft veel voordelen: nuttige planten helpen plagen bestrijden, bevorderen bestuiving, verbeteren de bodem of stimuleren de groei en gezondheid van hun buren. Combinatieteelt is dus eigenlijk een slimme manier om de natuur het werk te laten doen. Een van de oudste vormen van combinatieteelt is de ‘drie zusters’. Deze methode werd eeuwenlang toegepast door de Seneca tak van de Iroquoiaanse Amerikaanse indianen. Ze combineerden maïs, bonen en pompoen. Zo konden de bonen in de maïs klimmen, leverden de bonen stikstof voor de maïs, en bedekte de pompoen de grond om onkruid tegen te gaan. Vele vormen van combinatieteelt Waarschijnlijk ken je combinatieteelt vooral als handig trucje waarmee je ongedierte op afstand kunt houden. Kruiden en bloemen zoals peterselie, koriander en munt doen inderdaad aan natuurlijke plaagbestrijding. Ze verspreiden een sterke geur die plagen weert. Tegelijkertijd trekken hun bloemen juist nuttige insecten aan, zoals sluipwespen, die helpen bij de bestrijding van ongedierte. Maar er is zoveel meer mogelijk. Bestuivers aantrekken: Bloemen en bloeiende kruiden trekken veel bestuivers aan. Vooral bloemen waar bijen, hommels, vlinders, muggen en vliegen zo dol op zijn. Deze insecten heb je nodig in je tuin, want ze helpen je planten met de bestuiving. Door diverse bloemen en kruiden te combineren met de gewassen in je moestuin, lok je niet alleen verschillende soorten bestuivers, je verbetert tegelijkertijd de biodiversiteit en je zal meer kunnen oogsten. Bodemverbetering: Sommige planten zoals borage, duizendblad en smeerwortel verrijken de bodem door voedingsstoffen uit diepe grondlagen naar boven te halen. Ze slaan deze belangrijke mineralen zoals calcium en kalium op in hun blad, en maken ze beschikbaar voor andere planten. Andere nuttige gewassen zoals radijs helpen bij het openbreken van compacte grond. Een lossere bodem houdt water beter vast en zorgt ervoor dat je planten beter wortelen. En vergeet vooral de peulgewassen als bonen, tuinbonen en erwten niet! Zij halen stikstof uit de lucht en slaan dit op in de grond. Deze stikstof verbetert haar groei en van de planten die naast haar staan. Ruimte optimaal benutten: Door gebruik te maken van verschillende hoogtes, zowel boven als onder de grond, kun je meer gewassen op een kleiner oppervlak telen. Hoog groeiende planten zoals maïs kunnen bijvoorbeeld dienen als natuurlijke steun voor klimplanten zoals bonen. Laagblijvende planten kunnen de bodem bedekken en op die manier als levende mulch dienen. Onkruidbestrijding en meer: Bodembedekkers zoals aardbeien en pompoen bedekken letterlijk de bodem en zorgen er zo voor dat onkruid minder kans krijgt om te groeien. Tegelijkertijd beschermen ze de bodem beter tegen uitdroging en grote temperatuursverschillen. Bescherming tegen de zon: Klimmende planten zoals bonen en komkommers, maar ook tomatenplanten en courgettes met hun grote bladeren bieden koelte en schaduw aan gewassen die gevoelig zijn voor de felle zomerzon zoals sla en spinazie. Bij te warme temperaturen wordt hun smaak bitter en gaan ze bloeien. Onthoud dat combinatieteelt niet gaat om het volgen van strikte regels. Het gaat om observatie en leren van je tuin, om het begrijpen hoe verschillende planten samenwerken. Zodat je een veerkrachtige en productieve tuin kunt creëren waar je met veel plezier voor zorgt. Hoe pas je combinatieteelt toe? Wil je graag starten met combinatieteelt nu je alle voordelen kent? Hier zijn enkele praktische tips: Kijk welke planten bij elkaar passen: Zoek uit welke planten elkaar versterken en welke je beter gescheiden houdt. Maak niet alleen maar gebruik van lijstjes. Observatie en experimenteren is veel belangrijker, want elke tuin is anders. Deze technieken zijn van onschatbare waarde om uit te vinden welke combinaties van groenten, fruit en kruiden goed naast elkaar zullen groeien in jouw tuin. Gebruik zoveel mogelijk gewassen: Denk eraan dat je een ecosysteem wilt creëren. Gebruik daarom altijd meer dan twee gewassen, en het liefst nog veel meer. Al de relaties tussen de gewassen die je plant, versterken de ecosystemen in je tuin. Denk aan hoogte en ruimte: Weet van je gewassen hoe groot ze worden en houd daar rekening mee bij het inrichten van je moestuin. Plaats hoge planten, zoals maïs of zonnebloemen, aan de noord- of westzijde van lagere gewassen, zodat ze geen ongewenste schaduw werpen op lagere planten. Let op, sommige planten hebben wel graag wat schaduw, vooral in de zomer, zoals sla en spinazie. Combineer hooggroeiende planten met bodembedekkers om optimaal gebruik te maken van de beschikbare ruimte. Let ook op de bodem: Planten die verschillende wortels hebben, zullen minder concurreren om voedingsstoffen. Plant daarom diepwortelende soorten naast gewassen die oppervlakkige wortels hebben voor een betere verdeling van voedingsstoffen en beschikbare ruimte in de grond. Experimenteer en observeer: Zoals al gezegd, persoonlijke observaties zijn je beste bron om te bepalen of en welke planten het beste werken. Houd bij welke combinaties het goed doen in jouw tuin en pas je aanpak daarop aan. Hulp nodig? Kijk eens bij mijn serie ontwerpen voor je moestuinbedden. Elk DIY ontwerp richt zich op een specifieke groente of fruitsoort en bevat een praktisch, zorgvuldig uitgedacht ontwerp voor je (verhoogde) moestuinbed, gebaseerd op de principes van combinatieteelt. Het is een handige gids vol informatie die je zal helpen om zowel jouw gezondheid als die van je tuin te verbeteren. Conclusie Combinatieteelt is een slimme en duurzame manier om je tuin als ecosysteem te verbeteren door de natuur haar werk te laten doen. Door planten te combineren die elkaar ondersteunen, help je je tuin om gezonder, productiever en beter bestand tegen plagen en extreme weersomstandigheden te worden. Of je nu een moestuin, eetbare tuin of permacultuurtuin hebt,